|

اولین نسل جت‌­های جنگنده

هوافضا همواره از پیشتازترین عرصه‌­های ظهور و خودنمایی علوم و تکنولوژی­‌های پیشرفته بوده که در میان این محصولات، بدون شک هواپیماهای شکاری به عنوان خط‌­شکنان جنگ­‌های مدرن و درگیری‌­های نظامی عرصه یکه‌­تازی فناوری­‌های پیشرفته و آتی به شمار می‌­آیند. از طرفی برتری هوایی در جنگ‌­های امروزی که منجر به افزایش امکان تجسس و مراقبت از نیروهای دشمن، سهولت بیشتر در حمله به اهداف زمینی دشمن و انجام موثرتر عملیات­‌های نیروی زمینی در مقابل دشمن می‌­گردد از اهداف اصلی فرماندهان نظامی محسوب می‌­شود که در اختیار داشتن هواپیماهای جنگنده برتر می‌تواند تاثیر غیرقابل­‌انکاری در برتری هوایی نیروهای نظامی داشته باشد.

بنابراین ارتقا جنگنده­‌های موجود و یا دست­یابی به جنگنده‌­هایی با قابلیت‌­های بیشتر همواره مورد توجه نیروهای نظامی دنیا به‌­ویژه قدرت­‌های جهانی و منطقه‌­ای بوده است به طوری که همگام با پیشرفت تکنولوژی و ظهور فناوری­‌های جدید، هواپیماهای جنگنده نیز از نظر قابلیت، پیشرفت­‌های قابل ملاحظه‌­ای داشته‌­اند.

با توجه به این مهم، اصلی­‌ترین علت توسعه روزافزون جنگنده­‌ها از طریق بکارگیری علوم پیشرفته و طراحی نمونه­‌های اصلاح شده و یا طراحی نمونه­‌های جدید، گسترش اندیشه‌­ها و تفکرات جنگی است که شامل نگرش و راه­کارهای دولت‌مردان، سیاست‌مداران و همچنین تجربیات و تئوری­‌های جنگی فرماندهان و ایده‌پردازان نظامی برای مقابله و غلبه بر تهدیدات دسته‌­بند‌‌‌ی­ شده و نیز برنامهریزی و ساماندهی بلندمدت استراتژی‌­های امنیتی-دفاعی می‌­باشد.

عکس جنگنده Mig-15 دوکابین

روند تکامل جنگنده‌­ها:

خانواده هواپیما؛ از طریق اصلاح طرح پایه یک مدل از هواپیما که موثرترین و عقلانی­‌ترین راه از نقطه­‌نظر گسترش امکانات و توسعه کاربردهای جنگی می­‌باشد، به وجود می‌­آید. برای مثال خانواده هواپیمای معروف Mig-21 شامل قریب به 20 نمونه است که اصلاحات زیادی را نسبت به هم، پشت سر گذاشته‌­اند.

نسل هواپیما؛ عبارت است از مبنای علمی فنی واحدی که خانواده­ای از هواپیماها با ساختار یکسان یا چند خانواده از هواپیماهای هم مدل بر آن مبنا تولید شده­‌اند.

مفهوم نسل­ هواگرد، ابتدا فقط برای هواپیماهای جت جنگنده ملخی بود که در دهه 1990، تلاش جهت بهبود توان رزم در راستای افزایش راندمان جت‌­های جنگنده­ با بکارگیری پیشرفت­ه‌ای اساسی در طراحی هواپیما، سیستم­‌ها و سامانه‌­های اویونیک و سیستم-سلاح مورد توجه قرار گرفت. دلیل اصلی برای پایه گذاری یک تغییر نسل بسیار مبحثی قابل مناظره است، اما یک تغییر نسل در جت‌­های جنگنده زمانی اتفاق می­‌افتد که یک فناوری بدیع ونوظهور، دیگر نمی­‌تواند با بروزرسانی و ارتقا ناوگان هواپیماهای موجود قابل بکارگیری شود.

لزوم تغییر ایدئولوژی در اثر تجزیه و تحلیل نتایج کاربرد تسلیحات هوایی موجود در حین جنگ یا دست­یابی دشمن به وسایل پدافندی موثرتر پدید می‌­آید. تغییر ایدئولوژی هواپیماهای جنگی دل­مشغولی همیشگی تمامی صنایع هوایی است.

مسلما ایده‌های نسل جدید هواپیما بدون ذهنیت قبلی پدیدار نگردیده و از یک فهرست سفید سر بیرون نمی­‌آورند بلکه سعی می‌­کنند تمامی فناوری­‌ها و نوآوری‌­های فنی که کارآیی مناسبی دارند یا خواهند داشت را با لحاظ نمودن پارامترهای اقتصادی به منصه ظهور برسانند و نوآوری­‌هایی که در روند فعالیت­‌ها، تجربیات و تحقیقات بی‌­شمار بدست ­آمده و مبنای فنی آن‌­ها هواپیماهای نسل فعلی و تئوری‌­ها و فرضیه­‌های پیشین هستند را بکار گیرند. با این حال، تغییر اساسی تقاضا برای هواپیمای جدید مستلزم بکار بستن راه­کارهای اساسی جدیدی می‌­باشد.

 

توسعه اولین نسل از موتورهای جت

اولین توسعه موتورهای جت(توربوجت) با کاربرد هوایی، از سال 1920 میلادی و با وجود گلوگاه‌­ها و موانع فنی و مهندسی، در انگلستان، آلمان و با کمی تاخیر در ایالات متحده و به موازات در روسیه آغاز گردید. هریک از کشورها با انجام تحقیقات گسترده تئوری و عملی سعی در اثبات عملیاتی بودن این طرح داشتند. پیشگام اصلی در انگلستان، خلبان و مهندس نیروی هوایی فرانک ویتل بود که در سال 1929 طرحی مفهومی را ارائه داد و در سال 1939 شروع تولید اولین موتور جت برای عملیات پرواز را در شرکت کوچک خود آغاز نمود. دولت بریتانیا از ژوئن سال 1939 تا سال 1941، با توسعه شرکت رولزرویس، درگیر طراحی و ساخت سه موتور جت و  دو هواپیمای جت پشتیبانی نزدیک گردید.

اگرچه برنامه­‌های بریتانیا جالب‌­تر می­‌گردید و به نتایج بهتری دست می‌­یافت، اما آلمان‌­ها کاملاً جلوتر از انگلستان بودند و بازیگران کلیدی اولیه آلمان‌­ها، هانس‌­فون‌­اوهاین فارغ­‌التحصیل فیزیک و مکس­‌هان فارغ­‌التحصیل مکانیک بودند که با حمایت و ابراز علاقه‌­مندی هینکل سازنده شهیر هواپیماهای نظامی آلمان، سرانجام در سال 1939 موفق به آزمایش پیروزمندانه اولین نمونه قابل استفاده موتورهای جت در هواپیما شدند که نام He-178 بر آن نهاده شد.

در همین اثناء در ایالات متحده، شرکت­‌های مختلفی از جمله پرت‌­اندویتنی، جنرال الکتریک و نورثروپ و ... تازه طرح‌های مفهومی موتورهای توربوجت و توربوپراپ را آغاز نمودند.

فناوری موتورهای جت هوایی روسیه متعلق به قبل از جنگ جهانی دوم بازمی‌­گردد و طرح­‌های اولیه متمرکز بر استفاده از موتورهای رم‌­جت برای هواپیماها بود که با هواپیمای I-16 پیاده‌­سازی شد. پس از آن، دانشمندان شوروی متوجه مشکل بزرگ مصرف بالای سوخت موتور رم­‌جت شدند و بنابراین معطوف به موتورهای جت گردیدند. پدر موتورهای جت شوروی آرخیپ‌­لیولکا است که در سال 1938 در موسسه هوانوردی خارکف به توسعه موتور RTD-1 برای بمب‌­افکن جدید توپولف پرداخت.

با پایان‌ ­یافتن جنگ جهانی دوم و شکست آلمان، شوروی به تاسیسات و کارخانجات هواپیماسازی آلمان دست ­یافت و مهندسی معکوس دو موتور آلمانی منجر به تولید دو موتور RD-10 و RD-20 گردید. در شوروی با مهندسی معکوس موتور رولزرویس، موتورهای RD-45 وVK-1 ساخته شد و نمونه­‌های مجهز به پس‌­سوز آن­‌ها برای آزمایش هوایی آماده گردید که نهایتا موتور RD-45 بر روی هواپیمای و موتور VK-1 برای هواپیمای Tu-14 و  و نمونه مجهز به پس‌­سوز آن با نام VK-1F بر روی هواپیمای Mig-17 نصب گردید.

 

اولین نسل از جت­‌های جنگنده مادون صوت(اواسط دهه 1940 تا اواسط دهه 1950)

در سال‌­های پایانی جنگ جهانی دوم پیشرفت‌­های بدست آمده در زمینه موتورهای جت باعث شد که این موتورها قابلیت نصب بر روی هواپیماهای جنگنده را پیدا نمایند. البته قابلیت جنگنده­‌هایی که به موتورهای جت مجهز شدند بسیار مشابه هواپیماهای دارای موتور پیستونی بود که بوسیله آن‌­ها جایگزین شدند.

جنگنده‌­های جت اولیه که به اصطلاح آن­ها را نسل اول جنگنده­‌ها می‌­نامند از سیستم‌های اویونیک ابتدایی برخوردار بودند که رادار یا تجهیزات خودمحافظتی نداشته و با توجه به این­که هنوز راکت‌­ها و موشک‌­های هدایت­‌شونده در مراحل آزمایشی قرار داشتند، تسلیح پرنده با استفاده از تسلیحات ماشینی و یا توپ و استفاده از بمب‌­ها و راکت‌­های غیرهدایت شونده، انجام می‌­گردید. علیرغم توسعه سریع تکنولوژی تولید موتور جت و دست­یابی به دانش و تکنولوژی لازم برای تقویت سازه، موتورهای نصب شده بر روی این هواپیماها از نیروی پیشران کمی برخوردار بوده و معمولا نمی­‌توانستند در سرعت­‌های بالای صوت پرواز نمایند هواپیماهای F-86، Mig-15 و Mig-17 (نمونه توسعه­‌یافتهMig-15) از معروف­‌ترین هواپیماهای این نسل هستند که در جنگ کره رقیب یکدیگر به حساب می­‌آمدند.

نویسنده: امیرحسین رضائی مزیک

ارسال نظر